از گذشته های بسیار دور مردم ایران و کشورهای همجوار فرا رسیدن فصل زمستان را جشن می گرفتند و این شب را شب چله یا شب یلدا می نامیدند. عده ای معتقدند که این جشن برای از بین بردن نحسی طولانی ترین شب سال است اما در آیین ایرانیان هیچ شب و روزی منحوس نیست بلکه جشن شب یلدا ریشه در رویداد های کیهانی دارد. هر سال با فرا رسیدن 30 آذرماه مردم شهرهای مختلف ایران شب یلدا را با جمع شدن خانواده ها در کنار هم، خوردن شام مفصل، خوردن میوه های فصل و هندوانه، خوردن تنقلات، گرفتن فال حافظ و قصه گویی و … جشن می گیرند. اما آنچه مراسم شب یلدا را در شهرهای مختلف جذاب می کند شیوه خاص برگزاری آن در شهرهای مختلف است. مردم شهرهای مختلف ایران در کنار رسوم معمول شب یلدا که در بالا به آن اشاره کردیم، با آداب و رسوم ویژه و جالب خود این شب را جشن می گیرند. ما نیز در این مطلب قصد داریم شما را با آداب و رسوم شب یلدا در شهر های مختلف ایران آشنا کنیم.

تبریز



خنچه



هندوانه یا به قول آذری ها چیلله قارپیزی مهم ترین خوراک شب چله در آذربایجان شرقی است. آنها معتقدند با خوردن هندوانه، اصلا سرمای زمستان را حس نمی‌کنند. بزرگ خانواده هنگام بریدن هندوانه می‌گوید قادا بلامیزی بو گئجه کسدوخ یعنی بلایای خودمان را امروز بریدیم. در تبریز پوست‌های میوه و اشغال‌ها را در آب روان ریخته و این رفتار را خوب و خوش یمن می‌دانند. یکی از رسوم جالب شب یلدا در تبریز این است که خانواده داماد در شب یلدا برای خانواده تازه‌عروس خوانچه یا خنچه می فرستد. آنها در میان خوانچه خوراکی های مختلف به همراه هندوانه و پارچه های گران قیمت قرار می دهند.

اصفهان

در شهر اصفهان علاوه بر رسوم مشترک شب یلدا و دورهمی های خانوادگی بحث جذاب چله بزرگ و چله کوچک مطرح است. منظور از چله بزرگ روز آخر پاییز تا ۱۰ بهمن است و چله کوچیک نیز از ۱۰ بهمن تا ۳۰ بهمن است. مردم اصفهان هم چنین شب چله را به دو بخش چله زری (زن) و عمو چله (مرد) نام‌گذاری می‌کردند. دلیل این نام‌گذاری به این خاطر است که از گذشته‌های دور تا کنون، همه موجودات و اشیا را بر اساس جنس مذکر و مؤنث تقسیم می‌کردند.در گذشته های دور مردم اصفهان برای خوش آمدگویی به چله زری و عمو چله لباس ها و رختخواب های خود را در هوای آزاد پهن می کردند.


یلدا


کرمانشاه

مردم کرمانشاه شب یلدا را در خانه بزرگ فامیل جشن می گیرند و براساس آیینی کهن در این شب بیدار می مانند تا با شعر خواندن، قصه گفتن و فال حافظ گرفتن با مادر جهان در زادن خورشید همراهی و همدردی کنند. همچنین با گرفتن فال حافظ رهنمود هایش را چراغ راه خود قرار می دهند. سفره شب چله مردم کرمانشاه پر از خوراکی هایی از قبیل آجیل، راحت الحلقوم، مشکل گشا، شیرینی های محلی به خصوص نان شیرینی معروف : نان پنجره ای، کاک و نان برنجی، و میوه هایی چون انار، سیب و هندوانه است

قزوین



انارپلو



مردم قزوین معتقدند اگر در این شب ننه سرما گریه کند، باران، اگر پنبه‌های لحافش را بیرون بریزد، برف و اگر گردنبند مرواریدش پاره شود، از آسمان تگرگ می‌بارد. از آداب و رسوم ویژه مردم قزوین در شب یلدا می توان به خونچه چله اشاره کرد که از سوی داماد، به‌عنوان هدیه زمستانی برای عروس فرستاده می شود. همچنین یکی از رسوم جالب مردم قزوین در شب یلدا این بود که پسر جوانی که به دختری از خانواده‌ دیگر علاقه داشت، در شب چله، شالش را از سقف پشت‌بام خانه آن دختر آویزان می‌کرد و اگر خانواده دختر، تمایلی به این وصلت داشتند، هدیه‌ای را به‌ این شال می‌بستند. نام این مراسم شال اندازی بود که متاسفانه امروزه به فراموشی سپرده شده است. خوردن انارپلو یکی دیگر از سنت های شب یلدا در قزوین است.

خراسان جنوبی



آیین کف زدن



مردم این منطقه برای استقبال از نخستین روز فصل زمستان آیین جالب و متفاوتی دارند. اسم این آیین کف زدن است. در این مراسم ریشه گیاهی به نام چوبک را که در این منطقه به بیخ مشهور است، در آب خیسانده و پس از چند بار جوشاندن، در ظرف یک بزرگ سفالی به نام تغار می‌ریزند. سپس مردان و جوانان فامیل با دسته‌ای از چوب‌های نازک درخت انار به نام دسته گز مایع درون ظرف را آنقدر هم می‌زنند تا به صورت کف درآید و این کار باید در محیط سرد انجام شود تا کف حاصل شود. کف آماده شده با مخلوط کردن شیره شکر آماده خوردن می شود و پس از تزیین با مغز گردو و پسته برای پذیرایی مهمانان برده می‌شود.

کرمان

مردم کرمان معتقدند در شب یلدا فرد ثروتمندی که قارون نام دارد، کاروانی از شتر به همراه دارد که روی آن ها هیزم گذاشته است، قارون که خود را به شکل مردی هیزم شکن در آورده است دور تا دور خانه ها می گردد و به اعضای خانه هایی که در سال قبل نیکوکار بوده اند هیزم هایی می دهد که صبح روز بعد تبدیل به طلا می شوند. خوراکی های ویژه کرمانی ها در شب یلدا اوماچو، کلمپه، قوتو و کماچ است. چاربیتو خانی و فال نخود نیز از جمله رسوم کرمانی ها در گذشته بوده که امروزه نیز توسط بعضی خانواده ها اجرا می شود.


یلدا 1


مازندران

مراسم شب یلدا یا به قول مازندرانی ها چله شو از اهمیت بالایی در شهرهای مختلف این استان برخوردار است. از جمله آداب مازندرانی ها در شب چله خوردن شب چره است که شامل: خوردن انار، ماست، میوه، آجیل و تنقلاتی مثل گندم برشته، تخم بو داده هندوانه و کدو، کدو حلوایی پخته و مزه‌دار شده با دارچین و عسل و آجیل و میوه خشک می شود. جالب است بدانید در گویش مازندرانی به میز یا سفره‌ای که خوراکی‌های شب یلدا را روی آن می‌چینند میزدمی‌گویند. در فرهنگ بومی مازندران برای شب یلدا این میزد که معمولا روی یک کرسی چیده می‌شود پر است از انواع خوردنی. جالب است بدانید ساروی‌ها معتقدند اگر کسی در شب یلدا یک قاچ هندوانه بخورد در طول سال به دندان درد مبتلا نمی‌شود و کسی هم که حاجتی دارد در این شب حاجت روا می‌شود. دلجویی از خانواده های عزادار، شب عیدی برای تازه عروس ها و پخت انواع شیرینی از دیگر رسوم مازندرانی ها در شب یلدا است.

شیراز

مردم شیراز در شب یلدا سفره ای رنگین همانند سفره نوروز پهن می کنند و در آن، قاب عکس حضرت علی، دو لاله و چند شمع روشن، اسفند و انواع تنقلات شامل نخودچی، کشمش، حلوای ارده و آجیل مشکل گشا، رنگینک، ارده شیره، خرما، انجیر، به همراه چند شاخه گل قرار می دهند. آنها معتقدند در شب یلدا آنها که گرم مزاجند باید انواع خنکی ها مانند هندوانه بخورند تا طبعشان برگردد و سرد مزاج شوند و آنها که سرد مزاجند، باید در این شب از انواع گرمی ها مانند:خرما، رنگینک، انجیر و ارده شیره بخورند تا مزاج آنها نیز به گرمی برگردد. غذای ویژه شیرازی ها در شب یلدا هویج پلو یا کلم پلو است. از آداب و رسوم ویژه شیرازی ها در شب یلدا می توان به گرفتن فال حافظ، گرفتن فال کلوک و قصه گفتن اشاره کرد. کلوک کوزه های دهن گشادی است که در آن روغن شیره، رب انار و یا ترشی می ریزند. این فال مخصوص خانم ها است، رسم است که کلوکی به میان مجلس زنانه آورده و هر یک از زنان نشانه ای در کلوک می اندازند، بعد دختر بچه ای دست در کلوک کرده یکی از اشیاء داخل کلوک را بیرون می آورد و به دیگران نشان می دهد. سپس یکی از زنان ترانه های محلی را می خواند و هر کسی از ترانه مخصوص به خودش نتیجه ای می گیرد، گاهی در این مراسم به جای ترانه های محلی از اشعار حافظ استفاده می کنند.

لرستان



قاشق زنی



آیین شب یلدا در لرستان به شُوچله معروف است و ریشه این آیین به هزاره سوم و چهارم پیش ‌از میلاد برمی‌گردد؛ در گویش لری به این شب اول قاره می‌گویند. یکی از رسم های مردم لرستان در شب یلدا چارشو در کنی است. در شب یلدا نوجوانان و جوانان لرستانی با تاریک شدن هوا به پشت‌بام منزل همسایه رفته و شالی را به حیاط منزل آنها آویزان می‌کنند و با سر دادن شعار «امشو اول قاره، خیر د هونت بواره، نون و پنیرو شیره، کیخا حونت نمیره» از صاحب‌خانه می‌خواهند تا تنقلات شب یلدا را در شال آن‌ها بریزد!
از جمله رسم های قدیمی و جالبی که مردم لرستان در شب یلدا دارند قاشق زنی و کاسم سا بود. مراسم کاسم سا یعنی سفره و کاسه و دیگ همه یکی می شد و دارا و ندار هر کدام به اندازه خودشان چیزی را فراهم می‌کردند و سعی داشتند تا شب یلدا را در نهایت خوشی و شادی در کنار یکدیگر سپری کنند.

هرمزگان

مردم هرمزگان در شب یلدا همگی دور هم جمع شده، غذاهای سنتی درست کرده و خوش می گذرانند . از این سنت های غذایی مردم هرمزگان در شب یلدا می توان به نان رگاگ و درست کردن غذایی به نام سوراغ و مهیاوه که بعد از تهیه به همراه نان میل می شود اشاره کرد. غذای دیگری که در این شب مورد استقبال مردم هرمزگان قرار می گیرد هواری ماهی و قلیه ماهی است . مردم خوش انرژی جنوب با زدن سازهای بادی به شادی و پایکوبی می پردازند و آخرین روز پاییز را با شادی پشت سر می گذارند و در پایانی ترین دقایق آن بزرگان فامیل برای کوچکترها دعای عاقبت بخیری می نمایند.


راستی به مناسبت فرا رسیدن شب یلدا چمدون میخواد یک کمپین برگزار کنه. اسم این کمپین هست چله چمدونی. این کمپین از ۲۲ آذرماه شروع میشه و تا ۳ دی ماه ادامه داره و قراره تو این کمپین بازی کنی و برنده شی تازه قرعه کشی ام داره که جایزه اش یک پکیج کامل کوهنوردیه. همین الان اینجا کلیک کن و بازی کن. امیدواریم برنده خوش شانس کمپین چله چمدونی تو باشی :)