مشهد شهری است که به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم از زمان های قدیم شاهد جنگ، درگیری، تبادلات ارزی و تجارت بوده ولی از دوره حکومت صفویان و امویان تبدیل به شهری مذهبی تر شد. قبل از حمله اعراب به ایران ، تجارت فعالیت عمده مردم خراسان بود اما بعد از حمله اعراب و مغول به این منطقه ، خراسان تبدیل به منطقه مهم مرزی و سیاسی شد.از آن زمان به بعد مشهد و شهرهای اطراف آن مدام شاهد غارت و کشور گشایی و جنگ بود البته دورانی هم در این بین وجود داشت که به عنوان پایتخت حکومت ها در نظر گرفته می شد و از لحاظ آبادانی نسبت به سایر شهرهای ایران برتری داشت ولی این دوران ثبات زیادی نداشت. غالب فرهنگ بومی مردم خراسان که فرهنگی مذهبی تر از سایر شهرهای ایران است به زمان شاه عباس صفوی می رسد.

آداب و رسوم مردم مشهد

بعد از شهادت امام رضا شهر نوغان که مشهد امروزی و آرامگاه ایشان است آنقدر برای ایرانیان عزیز شد که جمعیت زیادی از آنها شیعه شدند.صفویان نیز که به شدت به شیعیان علاقه داشتند رسومی همچون روضه خوانی و عزاداری و پخش نذری و وقف و ساخت بناهایی با معماری اسلامی را در راس امور خود قرار دادند. از آنجا که مشهد در برهه ای از زمان پایتخت آنان بود در این شهر بناهای بسیار زیادی با معماری اسلامی صفوی به چشم میخورد. فرهنگ عزاداری های آیینی و پرده خوانی و روضه که از زمان صفویان تا به حال حفظ شده و از خراسان و مشهد به جای جای ایران منتقل شد اما همچنان در مشهد قوت بیشتری دارد.فرهنگ شله خوران یا شله مشهدی که در عزاداری ها پخش می شود نیز از هم زمانی حمله مغول و حکومت صفویان در خراسان به جا ماند.
شله غذایی ایرانی است اما مغول برای حفظ قوای خود برای تاخت و تاز اسیران خراسانی را مجبور میکرد انواع حبوبات و گوشت را آبپز کنند و این روند زمان زیادی احتیاج داشت و به آن ادویه های زیادی اضافه میشد.این غذا آنقدر غنی بود که بعدها در عزاداری های راسان به عنوان غذایی مقوی به عنوان نذری توزیع می شد. نسل به نسل ادامه یافت تا امروز به عنوان غذایی مشهدی مورد توجه ایرانیان قرار گرفت.

موسیقی



موسیقی



فرهنگ موسیقی مشهد و خراسان از ابتدا هم به شادی موسیقی مناطق شمالی و جنوبی ایران نبود. موسیقی و رقص در منطقه خراسان قبل از اسلام تنها به عنوان عبادت مورد استفاده قرار میگرفت به عنوان مثال رقص طلب و تمنای باران، رقص شکر برای برداشت محصول و رقص هایی از این قبیل به همراه موسیقی بسیار قدیمی همه نشانی از عبادت دارند و کمتر برای سرگرمی استفاده می شدند. در حال حاضر موسیقی خراسانی اصیل ترین موسیقی ایران میباشد که که به‌ صورت آهنگ ها و ملودی های گوناگون در میان مردم شهر و روستاهای منطقه ی خراسان نواخته می شود.. یکی از معروف ترین موسیقی های شهر مشهد، آواز های زیبای فرهنگ کرمانج در این شهر است. کرمانج نام منطقه ای در خراسان شمالی است که مردم شریف کرد در آن ساکن هستند و به قدری فرهنگ و آواز هایشان شنیدنی است که راه به مشهد هم باز کرده اند. امروزه نه تنها در مشهد بلکه در سراسر دنیا آواز کرمانجی طرفدار دارد. از آلات موسیقی خراسان نیز می توان به دوتار اشاره کرد که نواختن آن به مهارت خاصی نیاز دارد.

رقص های محلی



رقص محلی



یکی از معروف ترین رقص های گروهی خراسان، چوب بازی است. چوب بازی رقصی گروهی است که نیاز به مهارت، چالاکی، انعطاف و قدرت بدنی دارد و در واقع یکی از هنرهای وابسته به رقص است. مراسم رقص چوب یا چوب ‌بازی از رقص‌ های پرتحرک است که بیشتر حالات و اطوار آن، بر جنبه‌ های حماسی، رزمی و شمشیر بازی شباهت دارد. رایج ترین رقص چوب شکل گروهی آن است که گاهی دو و گاهی تعداد زیادی از افراد با نظم خاصی همراه با ساز محلی که در آغاز آرام بوده و به مرور ریتم تند می گیرد، آن را اجرا می کنند. اجراکنندگان، هر یک دو قطعه چوب کوتاه و مقاوم به دست گرفته و با هر ضرب ساز، دو قدم به جلو و یک قدم به عقب برمی دارند و چوب ها را به شکل ضربدر به هم می کوبند و پس از آن با جهشی ناگهانی و سریع چرخی کامل می زنند. فرد مقابل نیز با تکرار این عمل چوب را به شکل همبُر (متقاطع) به چوب رقصنده ی مقابل می کوبد و رقص به تدریج سرعت می گیرد. همراهی صدای سازهای محلی دهل، سُرنا، دایره و نی از آغاز تا پایان رقص همراه با صدای برخورد چوب ‌ها و صدای دست و هیاهوی تماشاگران همراه با پوشش و لباس محلی سفید رنگ هیجان و تحرّک بسیاری به این رقص زیبا می دهد.

بازی های محلی

برخی از بازى‌هاى محلی استان خراسان که امروزه به دست فرتموشی سپرده شده است شامل: آب پشتک‌بازي، آفتاب مهتاب، آقا آقا ازچنه، ارنگ‌ارنگ، از گلاچى گل، استاد سه‌پايه، اشترکجا، پيشتر بيا، اِشرَت کجاست، اطلّو ماطلّو، الک دولک، اُوسَنَه بُلبُلُدم، بلوبلو، پادشا وزيلک، تپ‌تپ خمير، تخم‌مرغ بازي، تسمه‌تسمه، تُشله‌بازي، توپ زنجير پله، چشم بسته، چوب‌بازي، خانه‌نشان، خَردُرنه، خَرِسوز، دال بازي، دانه شفتالوبازي، دوزبازي، دوشودوشو، ذوقى‌ذوقي، رهارها، سناچ، سنگ‌سنگ چليپا، سنگ‌ و پنج، شير بگير پلنگ اومد، شيطانک‌بازي، على‌لمبک، عمو زنجيرباف، قايم موشک، کبد بِدي، کلاه‌بازي، کوکوخراب، کيه کيه در مى‌زنه؟، گرگم به هوا، گرگم و گله مى‌برم، گوکِ کُر، لحاف‌بازي، مُجل، مات‌ماتو، هرنگ‌هرنگ و … می شود.