سومین پادشاه سلسله پیشدادیان به نام تهمورث شهر اصفهان را بنا کرد . از شهر اصفهان در تاریخ با نام گی یا جی در پارس علیا یا گابای یا تابای یاد شده است. اصفهان در دوره هخامنشیان به علت قرار گرفتن در مسیر راه های عمده و اقامتگاه های سلطنتی از اهمیت بالایی برخوردار بود. تاریخدانان زیادی به سکونت یهودیان در اصفهان اشاره کرده اند که همزمان با فتح بابل توسط کوروش و آزاد شدن یهودیان در منطقه ای به نام دارالیهودیه ساکن شدند . بعدها با ادغام شدن این منطقه و منطقه جی شهر اصفهان پدید آمد .
شهر اصفهان در بیشتر دوره های تاریخی به عنوان مرکز حکومت یا یک شهر مهم از لحاظ سیاسی یا اقتصادی به شمار می رفت که از جمله مهمترین دوره های حکومتی که می توان به اهمیت اصفهان در آنها اشاره کرد ، دوره هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان، دوره تاریخی پس از ورود اسلام، دوره سلجوقیان، صفویان، قاجاریان و پهلوی است .

ریشه نام اصفهان

اصفهان از روزگاران کهن تا ظهور اسلام در ایران به این نام ها خوانده شده است:
الیهودیه، صفاهان، صفویان، رشورجی، سپاهان، سپانه، شهرستان، صفاهان، آپادانا، آصف‌هان، اسباهان، اسبهان، اسپاتنا، اسپادنا، اسپاهان، آسپدان، اسپدانه، اسپهان، اسپینر، اسفاهان، اسفهان، اصباهان، اصبهان، اصپدانه، اصفاهان، اصفهانک، انزان، بسفاهان، دارالیهودی، رشورجی، سپاهان، سپانه، شهرستان، صفاهون، گابا، گابیان، گابیه، گبی، گی یا جی و گیصفاهون
پس از فتح شهر توسط اعراب مسلمان به دلیل عدم وجود پ در ادبیات عرب، نام اصفهان جایگزین نام اسپهان گردید.