پیدایش اهواز

تاریخ شهر اهواز را به دوره های مختلفی نسبت داده شده است عده ای از مورخین تاریخ اهواز را به دوره ساسانیان و عده ای ازآن به عنوان یکی از شهرهای دوره ایلامی یاد می کنند و معتقدند تنها در دوره ساسانیان این شهر توسط اردشیر بازسازی شده است .

ریشه نام اهواز

اهواز در طول تاریخ نام های متعددی از جمله هرمز اردشیر، هوزمسیر،هوم شیر، شهر رام، یارام شهر، اخواز ، سوق الاهواز، ناصریه و ... داشته است . اما دو نامی که مورخین به آنها اشاره کرده اند تاریانا در زمان ایلامیان و اوکسین در دوره باستان بوده است که گفته می شود که اوکسی یونانی شده کلمه خوز بوده و به ساکنین خوزستان نسبت داده شده است.
حمزه اصفهانی اشاره کره است که هرمز اردشیر ترکیبی از نام اردشیر و خدایان است و درواقع نام دو شهر است که هوجستان محل سکونت بازاریان و کسبه و هرمشیر محل سکونت بزرگان و اشراف بود که هنگام حمله اعراب شهر بزرگان خراب شد . از یاقوت حموی نیز نقل شده است که اهواز جمع هوز یا در اصل حوز بوده است که جزو بزرگ ترین و آباد ترین شهرهای خوزستان بوده که جمعیت زیادی نیز در آن زندگی می کردند.
در گذشته شهر اهواز به دو محله غربی و شرقی تقسیم می شد که عامل شکل گیری این دو محله رودی به اسم شاهجرد بود . محله غربی جزیره و محله شرقی مدینه نامیده می شد . بخش مدینه محل قرار گیری مسجد جامع شهر و بازار بزرگ بود و وسعتی بیشتر از بخش غربی داشت .
شهر اهواز تا قرن پنجم هجری به عنوان مرکز استان خوزستان شناخته می شد و از رونق و شکوه بسیاری برخوردار بود اما بخاطر درگیری ها و حملات زیادی که در آن رخ داد به مدت هشتصد سال مرکزیت استان به شهر شوشتر انتقال پیدا کرد . در ادامه مشکلاتی نظیر شکسته شدن سد، زلزله و طاعون موجب شد روز به روز از جمعیت و رونق شهر اهواز کاسته شود و این وضعیت تا سال 1303 ادامه داشت .
در زمانی که حاکمان اموی و عباسی در منصب قدرت بودند شهر اهواز منبع مالیات های نقدی و کالایی بود و هر گاه اختلافی در دستگاه حکومتی پیش می آمد این شهر مرکز قتل عام و ستمگری بود .
برای مثال زمانی که بردگان آفریقایی قیام کردند در سال 256 وارد اهواز شدند و طبق گفته مورخین در این زمان عده زیادی از اهواز گریختند .اما سرانجام یعقوب لیث صفاری شهر غارت شده اهواز را پس گرفت .
مردآویج پسر زیار حاکم سلسله آل زیار در پی گسترش قلمرو خود اهواز را نیز تسخیر کرد و از آنجایی که به مسائل فرهنگی و مذهبی و آبادانی مناطق تحت تسلط خود اهمیت می داد پل قدیمی و مسجد شهر اهواز را بازسازی کرد . اهواز دراین زمان از نظر تجاری و اقتصادی نیز توسعه پیدا کرد .
در پی حمله مغول ها و فتح ایران شهر اهواز نیز دچار ویرانی و بی رونقی گردید.

تقسیم شدن شهر اهواز

شهر اهواز

در اوایل دوره قاجار خوزستان به چند بخش تقسیم شده بود و هر کدام بصورت جداگانه اداره می شد اما بعد از مرگ آقا محمدخان و روی کار آمدن فتحعلی شاه خوزستان به دو بخش تقسیم شد .
بخش شمال و غرب شامل شوشتر، دزفول و هویزه جزو کرمانشاهان شد و بخش جنوب و شرق شامل رامهرمز، فلاحیه و هندیجان جزو فارس گردید. پس از وقوع جنگ جهانی اول و علی رغم اعلام بی طرفی دولت ایران، ارتش انگلیس و روسیه از شمال و جنوب کشور را اشغال کرده و کشتی های انگلیسی در کارون لنگر انداختند. و در سال 1293 شهرهای آبادان، خرمشهر و اهواز را اشغال کردند. با اشغال اهواز انگلیسی ها در منطقه امانیه فعلی اردوگاه نظامی برپا ساختند و در دی ماه 1293 هجری شمسی دو گردان ارتش عثمانی برای کمک به عشایر خوزستان در نزدیکی غرب اهواز مستقر و اردوگاه خود را برپا ساختن و در اواخر همان سال ارتش انگلیس با همراهی طرفداران شیخ خزعل به سوی منطقه غدیر حرکت نموده و جنگ آغاز شد. سرانجام نیروهای ترک عثمانی به خاطررسیدن دستور عقب نشینی از طرف فرماندهی کل عثمانی و نیاز به آنها در جبهه دیگر، در فروردین سال 1294 هجری شمسی اهواز را ترک کردند وعشایر عرب نیز به خاطر نداشتن امکانات جنگی و نبود رهبری واحد، دست از ادامه مبارزه برداشتند.سپس سران عشایر مورد تعقیب و انتقام سخت ارتش روس و شیخ خزعل قرار گرفتند.

تولد دوباره اهواز

اهوازقدیم

در زمان حکومت ناصر الدین شاه اهواز وضعیت خوبی نداشت تا اینکه کشتی رانی در کارون برای کشور های خارجی آزاد شد و این جرقه ای برای تحولات عظیم در اهواز بود . با وجود عمق و عرض مناسب رود کارون برای کشتیرانی به دلیل وجود موانع طبیعی ادامه حرکت کشتی ها به طرف شوشتر با مانع روبرو بود بنابراین کالاها قبل از رسیدن کشتی به موانع تخلیه می شدند و از طریق ریل راه آهن و انتقال آنها به مکانی بالاتر از سد، به وسیله کشتی های دیگر به شوشتر فرستاده می شدند. در این زمان حاج معین بوشهری معروف به معین التجار شرکتی به نام شرکت ناصری را برای تخلیه بار کشتی ها تاسیس کرد. اما فعالیت کشتیرانی ناصری و انگلیس با ایجاد راه آهن و پیدایش صنعت نفت در زمان پهلوی اول پایان یافت. از سوی دیگر به هم خوردن اوضاع اجتماعی شهرهای شوشتر و دزفول و شروع درگیری های داخلی در آن مناطق، باعث شد مردم، تجار و بازرگانان این شهرها برای حفظ سرمایه خود متوجه شهر ناصری شوند. دولت وقت هم برای حفظ امنیت تجارت در کنار رودخانه پادگان و بندری بنا نمود که به بندر ناصری معروف شد . با کشف ذخایر نفتی در خرداد 1287 شمسی در مسجد سلیمان، گام دوم برای توسعه برداشته شد . در سال 1303 شمسی به دستور رضاشاه شهر ناصری به عنوان مرکز خوزستان انتخاب شد و در شهریور 1314 با تصویب هیئت وزیران نام بندر ناصری به اهواز تغییر یافت . با آغاز جنگ جهانی دوم میلادی و تاخت و تاز نیروهای شوروی از شمال و انگلستان از جنوب، اهواز به شدت دچار قحطی و در سال 1320 هجری شمسی با پیروزی ارتش انگلیس بر لشکر ایران اهواز به تصرف انگلستان درآمد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با شروع جنگ تحمیلی شهر اهواز مورد حمله مستقیم ارتش عراق قرار گرفت و خسارت های جبران ناپذیری دید . پیشروی نیروی عراقی تنها تا 20 کیلومتری جاده اهواز - خرمشهر ادامه داشت و با مقاومت مردم و نیروهای مسلح مجبور به عقب نشینی شد. به همین مناسبت یک سکوی تانک و ستون یادمان توسط بنیاد حفظ ارزش های دفاع مقدس در محل مذکور نصب شده است. یکی دیگر از مناطق مهم و فراموش نشدنی در دوران دفاع مقدس بیمارستان شهید بقایی است .از دیگر نشانه های جنگ تحمیلی که بر پیکر شهر اهواز مانده است کانال سلمان که برای حفاظت از شهر و آموزش های نظامی احداث شد، آثار تخریب شده پادگان حمید که از اوایل جنگ تحمیلی به اشغال ارتش بعث عراق درآمده بود،جاده صاحب الزمان(عج) و واگن های منهدم شده قطار نانم برد .
اهواز در طول این سال ها فراز و نشیب زیادی به خود دیده است و همواره مردم این شهر پس از هر فرود تاریخی دوباره برخاسته اند و کمر به توسعه و آبادانی شهر بسته اند . امروزه اهواز بزرگترين‌ شهر و مركز استان‌ خوزستان‌ است این شهر دومین شهر بزرگ ایران از لحاظ وسعت پس از تهران و پنجمین شهر بزرگ ایران از نظر جمعیت می‌باشد .اهواز امروزه محور ترانزیتی بسیار مهمی است که از راههای زمینی و ریلی و هوایی دیگر شهرهای ایران را به بنادر مهمی مانند ماهشهر و آبادان و بندر امام خمینی و خرمشهر به عنوان مرزهای آبی و شلمچه و چزابه به ‌عنوان مرزهای زمینی با کشور عراق متصل می‌کند که بر این اساس جاده‌های منتهی به اهواز همیشه دارای بار سنگین ترافیکی است .