در بازدید از جاذبه های تهران اینبار به سراغ مقصدی متفاوت می رویم. جاذبه ای از نوع گردشگری سیاه. موزه عبرت تهران که یادگاری از روزهای سخت است. موزه ای پر از حقایق تلخ و البته آموزنده که برگی از تاریخ این کشور را ورق می زند.

موزه عبرت تهران در واقع یک زندان موزه است که سعی شده با ساختن مجسمه ها و بازسازی صحنه های مربوط به شکنجه و دیگر اتفاقات حس واقعی آن دوران به بیننده منتقل شود. بازدید از این موزه به کودکان و افرادی با روحیه حساس توصیه نمی شود.

تاریخچه

در ابتدا هدف از ساخت این زندان مکانی مدرن برای حبس زنان مجرم در سال 1311 بود. اما این کارکرد تنها برای مدتی کوتاه بود و پس از روی کار آمدن محمدرضا شاه پهلوی کاربری این زندان نیز تغییر کرد. زمانی که نارضایتی از حکومت پهلوی زیاد شد دولت نیاز به یک زندان مجهز را بیش از قبل احساس کرد و جایی که امروزه موزه عبرت نام گرفته به شهربانی تهران واگذار شد تا برای دستگیری مبارزین از این زندان استفاده کند و متاسفانه با امکاناتی که زندان داشت، شکنجه هم رواج بسیاری پیدا کرد. از طرفی به خاطر مشغله زیاد نیروهای دولتی شاه مجبور شد از نیروهای مختلفی در این راه استفاده کند و در آخر سه قوه شهربانی و ساواک و ضد امنیت ارتش، ستاد مشترک ضد خرابکاری در کشور را تشکیل دادند. بعدها ارتش از این ستاد خارج شد و تنها ساواک و شهربانی در این ستاد ماندند. دو نیروی نام برده شده در طول مدتی که باهم در این ستاد فعالیت می کردند اختلافات زیادی داشتند و شاه تصمیم گرفت تا اداره امور را به شکنجه گران شهربانی بسپرد. مدتی این وضع ادامه داشت تا اینکه به شاه پیشنهاد داده شد که مدیریت این زندان باید به شکنجه گران موفق ساواک سپرده شود و شاه نیز با این پیشنهاد موافقت کرد. به این ترتیب تیمسار زندی پور به عنوان رئیس ستاد انتخاب شد و موزه عبرت تهران نیز به مکانی برای شکنجه و اعتراف گرفتن و سرکوب کردن نیروهای مبارز مردمی تبدیل شد. علاوه بر اینکه بودجه بسیار زیادی به این ستاد تعلق گرفت اختیارات آن هم تا آنجایی بود که هر ارگان و سازمانی موظف بود بدون هیچ پرسشی هر اطلاعاتی که آنها می خواستند را در اختیارشان بگذارد.

معماری ترسناک

یکی از نکات جالب این زندان معماری دوران و پیچیده با راهروهای پیچ در پیچ و اتاق های متعدد آن است که تقریبا فرار از آن را غیر ممکن می کند. این زندان توسط مهندسان آلمانی ساخته شده است و به گونه ای طراحی شده که فرد هر چقدر فریاد بکشد و هر چه تعداد نفراتی که مورد شکنجه قرار می گیرد زیاد باشد باز هم صدایی از دیوارهای دورانی و سقف باز آن به گوش نمی رسید به همین خاطر بود که تا سالها کسی از وجود این زندان در مرکز شهر مطلع نبود اما قسمت بد ماجرا اینجاست که انعکاس صدای افراد موقع شکنجه در فضای داخلی زندان میپیچید و این موضوع برای دیگر زندانیان بسیار سخت و ناراحت کننده بود. فضای درونی این زندان نیز در زمستان سرما زیاد و در تابستان گرما زیاد را به زندانیان منتقل می کند و از این نظر نیز بسیار آزار دهنده است. تمامی راهروها در سه طبقه موجود در زندان به محوطه اصلی که فضایی دایره شکل است ختم می شوند.

قسمت های مختلف موزه


اتاق افسر نگهبان

این اتاق برای برای استقرار و کارهای نظامی و امنیتی افسر نگهبان ساخته شده بود.

محل نگهداری لباس ها

این محل از کمدهای فلزی کوچکی ساخته شده است که لباس ها و وسایل شخصی زندانیان را در کیسه ای ریخته و سپس درون این کمدها قرار می دادند.

عکاسخانه

در این محل ابتدا از زندانیان عکس می گرفتند و برایشان کارت و عکس صادر می کردند .

سلول های عمومی و انفرادی

درهای تو در تو و لبه ها و قرنیز های بلند در بدو ورود توجه شما را جلب می کنند . این قرنیز ها برای این بود که وقتی زندانیان با چشم بسته به سلول ها وارد می شوند به آنها برخورد کرده و بیفتند .این زندان دارای چهار‌بند انفرادی با 86 سلول و دو بند عمومی با 18 سلول بود و ظرفیت کل بازداشتگاه ۲۰۰ زندانی بود که گاهی برای اذیت کردن زندانیان تعداد به 800 نفر هم می رسید به طوری که زندانیان مجبور می شدند ایستاده بخوابند.

اتاق پانسمان

شاید این اتاق پانسمان تنها اتاقی باشد که در آن پانسمانی انجام نمی شد . در واقع اتاق پانسمان مکان دوم شکنجه بود چرا که برای پانسمان زخم ها از بی حسی استفاده نمی کردند و مجروح درد وحشتناکی را هنگام جدا کردن باندهای آغشته به خونابه و زخم‌های خشک شده از روی پوست را تجربه می کرد.

شکنجه گاه ها

اتاق های متعددی برای شکنجه در این زندان وجود داشت و شکنجه گران از روش های متفاوتی برای شکنجه زندانیان استفاده می کردند و حتی اتاق هایی را هم برای این کار در نظر گرفته بودند. شکنجه گرهای ساواک از وسایل و روش های متعددی برای شکنجه افراد استفاده می کردند مانند اتاق فوتبال، آپولو، قفس داغ، تخت شلاق و … که برخی از آنها ابداع خودشان بود. تا به حال 74 نوع از شکنجه های ساواک با جمع ­بندی اسناد ساواک و اعترافات ساواکی­ ها و اظهارات زندانی ­ها در این موزه ثابت شده اند.

راه های دسترسی

موزه عبرت در میدان امام خمینی واقع شده است و شما می توانید از طریق مترو و اتوبوس و یا تاکسی به این موزه بروید.
زمان بازدید از این موزه :همه روزه
ساعات بازدید: شش ماه اول سال از ساعت 09:00 تا 17:00 (از ساعت 13:00 تا 14:00 تعطیل) و شش ماه دوم سال از ساعت 09:00 تا 16:00 ( از ساعت 12:00 تا 13:00 تعطیل)

هزینه بازدید: 3000 تومان